محمد بيومي مهران ( مترجم : سيد محمد راستگو )

359

بررسى تاريخى قصص قرآن ( فارسى )

برخى از مفسران دربارهء اين آيه گفته‌اند كه قيد « چهل سال » وابسته به بيابان است و نه وابسته به تحريم . يعنى سرگردانى در بيابان چهل سال است ، نه اين كه رفتن بدان سرزمين چهل سال حرام باشد ، و پيامد آن اين خواهد بود كه حرام بودن رفتن به آن سرزمين قيد نداشته باشد و هميشگى باشد . « 1 » و از اين روست كه اينان به هنگام خواندن اين آيه ، بر سر « محرّمة عليهم » وقف و درنگ مىكنند ، تا « اربعين سنه » آغاز جمله‌اى ديگر باشد ، پشتوانهء اينان بر چنين برداشت و قرائتى ، اين است كه مردانى كه مىتوانستند بجنگند ، اما نافرمانى كردند و نجنگيدند ، در اين چهل سال سرگردانى ، همه مردند و هيچ يك از آنان به سرزمين موعود نرسيدند ، و از اين روى بايد حرام بودن رفتن به آن سرزمين نه چهل سال هميشگى باشد . « 2 » و چنين برداشت و تفسيرى از آيهء قرآن با آنچه در اين باره از تورات خوانديم ، يكسره هماهنگ خواهد بود ، و از اينجاست كه كم و بيش همهء علما گفته‌اند كه اسرائيليانى كه از مصر بيرون آمدند ، همه در بيابان مردند و هرگز سرزمين موعود را نديدند ، جز يوشع بن نون و كالب بن يفنه » . « 3 » و در تفسير ابن كثير در روايتى از سعيد بن جبير آمده است كه دربارهء آيهء ياد شده از ابن عباس پرسيدم ، پاسخ داد كه اسرائيليان چهل سال در بيابان سرگردان بودند و در همين روزگاران بود كه ابر بر سرشان سايه افكند و منّ و سلوى برايشان فرستاده شد و در همين سال‌ها بود كه هارون از دنيا رفت . « 4 »

--> - 26 ) . نيز بنگريد به : الكشاف زمخشرى ، 1 / 621 ؛ تفسير طبرى ، 10 / 190 - 200 ؛ تفسير طبرسى ، 6 / 69 - 71 ؛ تفسير نسفى ، 2 / 279 - 280 ؛ تفسير قرطبى ، 2126 - 2130 ؛ تفسير المنار ، 6 / 277 - 279 ؛ فى ظلال القرآن ، سيد قطب ، 6 / 129 - 130 . ( 1 ) . برخى از مفسران گفته‌اند كه تحريم در اين آيه نه تحريم شرعى كه به معنى منع و جلوگيرى است ، رفتن به آن سرزمين را بر آنان حرام كرديم ، يعنى نمىگذاريم كه به آن سرزمين بروند ، درست مانند داستان زنانى كه مىخواستند موسى را شير دهند و خداوند فرمود : شيردهندگان را بر او حرام كرديم ، يعنى نگذاشتيم كه او شير آنها را بخورد ، از اين روى اين حرمت و بازدارى هميشگى نيز خواهد بود ، ( تفسير نسفى ، 1 / 279 - 280 ؛ تفسير خازن ، 2 / 33 ) . ( 2 ) . عبد الوهاب نجار ، قصص الانبياء ، 228 ؛ الكشاف ، 1 / 622 ؛ تفسير طبرسى ، 6 / 70 ؛ تفسير نسفى ، 1 / 279 - 280 ؛ تفسير روح المعانى ، 6 / 109 ؛ تفسير المنار ، 6 / 277 ؛ تفسير قرطبى ، 2126 - 2127 ؛ فى ظلال القرآن ، 6 / 129 ؛ تاريخ طبرى ، 1 / 436 . ( 3 ) . تفسير ابن كثير ، 3 / 74 ؛ تاريخ طبرى ، 1 / 436 ؛ نيز : سفر اعداد ، 14 : 26 - 30 . ( 4 ) . طبرى در تفسير آيهء « وَ اخْتارَ مُوسى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلًا - موسى از ميان قومش هفتاد مرد را برگزيد »